Senagat suwuny arassalamak prosesleri we himiki ulanylyşlar
Arka plan
Senagatlaşmagyň çalt ösmegi bilen dürli senagat önümçiliginde suwy arassalamagyň ähmiýeti barha aýdyňlaşýar. Senagat suwuny arassalamak diňe bir prosesiň sazlaşykly öňe gitmegini üpjün etmek üçin möhüm halka bolmak bilen çäklenmän, eýsem daşky gurşaw düzgünlerine we durnukly ösüş talaplaryna laýyk gelmegiň esasy çäresidir.
Suwy arassalamak görnüşi
| Suwy arassalamak görnüşi | Esasy maksat | Esasy bejeriş obýektleri | Esasy prosesler. |
| Çig suwy öňünden arassalamak | Öý ýa-da senagat suwunyň talaplaryny kanagatlandyryň | Tebigy suw çeşmesi suw | Süzgüçlenme, çökündilenme, koagulýasiýa. |
| Suwy arassalamak prosesi | Prosesiň anyk talaplaryna laýyk geliň | Senagat proses suwy | Ýumşatmak, duzsuzlaşdyrmak, kislorodsyzlaşdyrmak. |
| Sowadyjy suwuň aýlanyşyny arassalamak | Enjamlaryň kadaly işlemegini üpjün etmek | Sowadyjy suw aýlanýp dur | Dozalama bejergisi. |
| Hapa suwlary arassalamak | Daşky gurşawy goraň | Senagat hapa suwlary | Fiziki, himiki, biologiki bejeriş. |
| Gaýtadan işlenen suwy arassalamak | Süýji suw sarp edilişini azaldyň | Ulanylan suw | Hapa suwlary arassalamak bilen meňzeş. |
Köp ulanylýan suw arassalaýjy himiki serişdeler
| Kategoriýa | Köp ulanylýan himiki maddalar | Funksiýa |
| Flokulýasiýa ediji agent | PAC, PAM, PDADMAC, poliaminler, alýumin sulfaty we ş.m. | Asylan gaty maddalary we organiki maddalary aýyryň |
| Dezinfeksiýa serişdeleri | mysal üçin TCCA, SDIC, ozon, hlor dioksidi, kalsiý gipohlorit we ş.m. | Suwdaky mikroorganizmleri (bakteriýalar, wiruslar, kömelekler we protozoa ýaly) öldürýär. |
| pH sazlaýjy | Aminosulfon turşusy, NaOH, hek, kükürt turşusy we ş.m. | Suwuň pH derejesini kadalaşdyryň |
| Metal ionlaryny aýyrýan serişdeler | EDTA, Ion alyş-çalyş smolasy | Suwdaky agyr metal ionlaryny (demir, mis, gurşun, kadmiý, simap, nikel we ş.m.) we beýleki zyýanly metal ionlaryny aýyryň |
| Ölçeg ingibitory | Organofosfatlar, organofosfor karboksil kislotalary | Kalsiý we magniý ionlary tarapyndan gabyk emele gelmeginiň öňüni alýar. Şeýle hem metal ionlaryny aýyrmakda belli bir täsire eýedir. |
| Deoksidleşdiriji | Natriý sulfiti, gidrazin we ş.m. | Kislorodyň korroziýasynyň öňüni almak üçin ereýän kislorody aýyryň |
| Arassalaýjy serişde | Limon kislotasy, kükürt kislotasy, aminosulfon kislotasy | Ölçegi we hapaçylyklary aýyryň |
| Oksidleýjiler | ozon, persulfat, wodorod hlorid, wodorod peroksid we ş.m. | Dezinfeksiýa, hapa maddalary aýyrmak we suwuň hilini gowulandyrmak we ş.m. |
| Ýumşadyjylar | meselem, hek we natriý karbonaty. | Gatylyk ionlaryny (kalsiý, magniý ionlary) aýyrýar we gabyk emele gelme howpuny azaldýar |
| Köpük çykaryjylar/Köpüge garşy | Köpügi basyp ýatyryň ýa-da ýok ediň | |
| Aýyrmak | Kalsiý gipoxlorit | NH₃-N-i zyňyndy suwundan çykaryp, ony zyňyndy suwlarynyň standartlaryna laýyk getiriň |
Suw arassalaýjy himiki maddalary üpjün edip bileris：
Senagat suwuny arassalamak senagat suwuny we onuň çykarýan suwuny fiziki, himiki, biologik we beýleki usullar arkaly arassalamak prosesini aňladýar. Senagat suwuny arassalamak senagat önümçiliginiň aýrylmaz bölegi bolup durýar we onuň ähmiýeti aşakdaky taraplarda öz beýanyny tapýar:
1.1 Önümiň hilini üpjün ediň
Önümçilik zerurlyklaryny kanagatlandyrmak we önümiň hilini üpjün etmek üçin suwdaky metal ionlary, asma gaty maddalar we ş.m. ýaly hapaçylyklary aýyryň.
Korroziýanyň öňüni alyň: Suwda ereýän kislorod, uglerod dioksidi we ş.m. metal enjamlaryň korroziýasyna sebäp bolup, enjamyň ömrüni gysgaldyp biler.
Mikroorganizmleriň öňüni almak: Suwdaky bakteriýalar, suw otlary we beýleki mikroorganizmler önümiň hapalanmagyna sebäp bolup, önümiň hiline we saglyk howpsuzlygyna täsir edip biler.
1.2 Önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyrmak
Işlemeýän wagtyny azaldyň: Suwy yzygiderli arassalamak enjamlaryň ölçeklenmeginiň we poslamagynyň öňüni netijeli alyp biler, enjamlaryň tehniki hyzmatyny we çalşyrylmagyny azaldyp biler we şeýdip önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyryp biler.
Proses şertlerini optimizirlemek: Suwy arassalamak arkaly önümçilik prosesiniň durnuklylygyny üpjün etmek üçin proses talaplaryna laýyk gelýän suwuň hilini gazanyp bolýar.
1.3 Önümçilik çykdajylaryny azaldyň
Energiýany tygşytlaň: Suwy arassalamak arkaly enjamlaryň energiýa sarp edilişini azaldyp we önümçilik çykdajylaryny tygşytlap bolýar.
Ölçegleriň döremeginiň öňüni alyň: Suwdaky kalsiý we magniý ionlary ýaly gatylyk ionlary ölçegleri emele getirip, enjamyň ýüzüne ýapyşyp, ýylylyk geçirijiliginiň netijeliligini peseldýär.
Enjamlaryň ömrüni uzaltmak: Enjamlaryň poslamagyny we ölçeklenmegini azaltmak, enjamlaryň hyzmat ömrüni uzaltmak we enjamlaryň könelmeginiň çykdajylaryny azaltmak.
Material sarp edilişini azaldyň: Suwy arassalamak arkaly biosidleriň galyndylaryny azaldyp we önümçilik çykdajylaryny azaldyp bolýar.
Çig mal sarp edilişini azaldyň: Suwy arassalamak arkaly galyndylaryň içinde galan çig mal gaýtadan dikeldilip, önümçilige gaýtadan ulanylyp bilner, şeýdip çig malyň zaýalanmagyny azaldyň we önümçilik çykdajylaryny azaldyň.
1.4 Daşky gurşawy goraň
Hapa zyňyndylaryny azaltmak: Senagat hapa suwlary arassalanandan soň, hapa zyňyndylarynyň konsentrasiýasyny azaltmak we suw gurşawyny goramak mümkin.
Suw serişdeleriniň gaýtadan işlenilmegini amala aşyryň: Suwy arassalamak arkaly senagat suwuny gaýtadan ulanyp bolýar we süýji suw serişdelerine garaşlylygy azaldyp bolýar.
1.5 Daşky gurşaw düzgünlerine laýyk geliň
Zyýanlaryň çykarylyşynyň standartlaryna laýyk geliň: Senagat hapa suwlary milli we ýerli zyňyndylaryň standartlaryna laýyk gelmelidir we suwy arassalamak bu maksada ýetmegiň möhüm usulydyr.
Gysgaça aýdylanda, senagat suwuny arassalamak diňe önümiň hiline we önümçiligiň netijeliligine däl, eýsem kärhanalaryň ykdysady peýdasyna we daşky gurşawy goramaga hem baglydyr. Ylmy we dogry suw arassalamak arkaly suw serişdelerini iň gowy ulanmaga we senagatyň durnukly ösüşine ýardam bermäge mümkin.
Senagat suwuny arassalamak energetika, himiýa, derman senagaty, metallurgiýa, azyk we içgi senagaty we ş.m. ýaly dürli ugurlary öz içine alýar. Onuň arassalamak prosesi adatça suwuň hiliniň talaplaryna we akdyryş standartlaryna laýyklykda sazlanýar.
2.1 Himiki maddalar we täsirli arassalamagyň ýörelgeleri (çig suwy öňünden arassalamak)
Senagat suwuny arassalamakda çig suwy öňünden arassalamak, esasan, ilkinji süzgüçden geçirmek, koagulýasiýa, flokulyasiya, çökündi, flotasiýa, dezinfeksiýa, pH sazlamak, metal ionlaryny aýyrmak we soňky süzgüçden geçirmek işlerini öz içine alýar. Köp ulanylýan himiki maddalar:
Koagulýantlar we flokulýantlar: meselem, PAC, PAM, PDADMAC, poliaminler, alýumin sulfaty we ş.m.
Ýumşak maddalar: meselem, hek we natriý karbonaty.
Dezinfeksiýa serişdeleri: TCCA, SDIC, kalsiý gipohlorit, ozon, hlor dioksidi we ş.m.
pH sazlaýjylary: meselem, aminosulfon turşusy, natriý gidroksid, hek, kükürt turşusy we ş.m.
Metal ion aýyryjylary EDTA, ion alyş-çalyş smolasy we ş.m.,
ölçeg ingibitory: organofosfatlar, organofosfor karboksil kislotalary we ş.m.
Adsorbentlar: aktiwleşdirilen kömür, aktiwleşdirilen alýumin dioksidi we ş.m.
Bu himiki maddalaryň utgaşdyrylmagy we ulanylmagy senagat suwuny arassalamakda suwdaky asma maddalary, organiki hapalaýjylary, metal ionlaryny we mikroorganizmleri netijeli aýyrmaga, suwuň hiliniň önümçilik zerurlyklaryna laýyk gelmegini üpjün etmäge we soňraky arassalamak işleriniň agramyny azaltmaga kömek edip biler.
2.2 Suwuň işlenilişiniň himiki maddalary we prinsipleri
Senagat suwuny arassalamakda önümçilik suwuny arassalamak, esasan, öňünden arassalamak, ýumşatmak, deoksidasiýa etmek, demir we marganes aýyrmak, duzsuzlaşdyrmak, sterilizasiýa we dezinfeksiýa işlerini öz içine alýar. Her bir ädimde suwuň hilini optimizirlemek we dürli senagat enjamlarynyň kadaly işlemegini üpjün etmek üçin dürli himiki maddalar gerek bolýar. Umumy himiki maddalar aşakdakylary öz içine alýar:
| Koagulýantlar we flokulýantlar: | mysal üçin, PAC, PAM, PDADMAC, poliaminler, alýumin sulfaty we ş.m. |
| Ýumşadyjylar: | meselem, hek we natriý karbonaty. |
| Dezinfeksiýa serişdeleri: | mysal üçin TCCA, SDIC, Kalsiý gipohlorit, ozon, hlor dioksidi we ş.m. |
| pH sazlaýjylary: | aminosulfon turşusy, natriý gidroksid, hek, kükürt turşusy we ş.m. ýaly |
| Metal ionlaryny aýyrýan serişdeler: | EDTA, Ion alyş-çalyş smolasy |
| Ölçeg ingibitory: | organofosfatlar, organofosfor karboksil kislotalary we ş.m. |
| Adsorbentlar: | meselem, aktiwleşdirilen kömür, aktiwleşdirilen alýumin dioksidi we ş.m. |
Bu himiki maddalar dürli suw arassalaýyş prosesleriniň utgaşmalary arkaly önümçilik suwunyň dürli zerurlyklaryny kanagatlandyryp, suwuň hiliniň önümçilik standartlaryna laýyk gelmegini üpjün edip, enjamlaryň zaýalanmagynyň töwekgelçiligini azaldyp we önümçiligiň netijeliligini ýokarlandyryp biler.
2.3 Sowadyjy suwuň aýlanyşyny arassalamagyň himiki maddalary we ýörelgeleri
Sowadyjy suwy aýlanyşykly arassalamak senagat suwuny arassalamagyň örän möhüm bölegidir, esasanam senagat desgalarynyň köpüsinde (himiýa zawodlary, elektrik stansiýalary, polat zawodlary we ş.m.), bu ýerde sowadyjy suw ulgamlary sowadyjy enjamlar we prosesler üçin giňden ulanylýar. Sowadyjy suw aýlanyşykly ulgamlary uly suw möçberi we ýygy-ýygydan aýlanmagy sebäpli gabyklanmaga, poslamaga, mikroblaryň ösmegine we beýleki meselelere sezewar bolýar. Şonuň üçin bu meseleleri gözegçilikde saklamak we ulgamyň durnukly işlemegini üpjün etmek üçin netijeli suwy arassalamak usullary ulanylmaly.
Sowadyjy suwy aýlanýan usulda arassalamak ulgamda gabyklanmanyň, poslamanyň we biologiki hapalanmanyň öňüni almaga we sowadyş netijeliligini üpjün etmäge gönükdirilendir. Sowadyjy suwdaky esasy parametrleri (pH, gatylyk, bulanyklyk, ereýän kislorod, mikroorganizmler we ş.m.) gözegçilikde saklaň we maksada gönükdirilen arassalamak üçin suwuň hiliniň meselelerini seljeriň.
| Koagulýantlar we flokulýantlar: | mysal üçin, PAC, PAM, PDADMAC, poliaminler, alýumin sulfaty we ş.m. |
| Ýumşadyjylar: | meselem, hek we natriý karbonaty. |
| Dezinfeksiýa serişdeleri: | mysal üçin TCCA, SDIC, Kalsiý gipohlorit, ozon, hlor dioksidi we ş.m. |
| pH sazlaýjylary: | aminosulfon turşusy, natriý gidroksid, hek, kükürt turşusy we ş.m. ýaly |
| Metal ionlaryny aýyrýan serişdeler: | EDTA, Ion alyş-çalyş smolasy |
| Ölçeg ingibitory: | organofosfatlar, organofosfor karboksil kislotalary we ş.m. |
| Adsorbentlar: | meselem, aktiwleşdirilen kömür, aktiwleşdirilen alýumin dioksidi we ş.m. |
Bu himiki maddalar we bejeriş usullary gabyklanmanyň, poslamanyň we mikrob hapalanmagynyň öňüni almaga, sowadyjy suw ulgamynyň uzak möhletli durnukly işlemegini üpjün etmäge, enjamlaryň zyýanyny we energiýa sarp edilişini azaltmaga, şeýle hem ulgamyň netijeliligini ýokarlandyrmaga kömek edýär.
2.4 Hapa suwlary arassalamagyň himiki maddalary we ýörelgeleri
Senagat hapa suwlaryny arassalamak prosesi hapa suwlaryň aýratynlyklaryna we arassalamak maksatlaryna görä birnäçe tapgyra bölünip bilner, esasan hem öňünden arassalamak, kislota-esasly neýtrallaşdyrmak, organiki maddalary we asma gaty maddalary aýyrmak, orta we ösen arassalamak, dezinfeksiýa we sterilizasiýa, laýy arassalamak we gaýtadan işlenen suwy arassalamak. Her bir tapgyr hapa suwlary arassalamak prosesiniň netijeliligini we düýpliligini üpjün etmek üçin dürli himiki maddalaryň bilelikde işlemegini talap edýär.
Senagat hapa suwlaryny arassalamak, zyýanly gazlaryň standartlaryna laýyk gelmek we daşky gurşawyň hapalanmagyny azaltmak maksady bilen, üç esasy usula bölünýär: fiziki, himiki we biologiki.
Fiziki usul:çökündi, süzülme, flotasiýa we ş.m.
Himiki usul:neýtrallaşdyrma, oksidlenme-oksudlanma, himiki çökündi.
Biologik usul:aktiwleşdirilen laý usuly, membran bioreaktory (MBR) we ş.m.
Umumy himiki maddalar aşakdakylary öz içine alýar:
| Koagulýantlar we flokulýantlar: | mysal üçin, PAC, PAM, PDADMAC, poliaminler, alýumin sulfaty we ş.m. |
| Ýumşadyjylar: | meselem, hek we natriý karbonaty. |
| Dezinfeksiýa serişdeleri: | mysal üçin TCCA, SDIC, Kalsiý gipohlorit, ozon, hlor dioksidi we ş.m. |
| pH sazlaýjylary: | aminosulfon turşusy, natriý gidroksid, hek, kükürt turşusy we ş.m. ýaly |
| Metal ionlaryny aýyrýan serişdeler: | EDTA, Ion alyş-çalyş smolasy |
| Ölçeg ingibitory: | organofosfatlar, organofosfor karboksil kislotalary we ş.m. |
| Adsorbentlar: | meselem, aktiwleşdirilen kömür, aktiwleşdirilen alýumin dioksidi we ş.m. |
Bu himiki maddalaryň netijeli ulanylmagy arkaly senagat hapa suwlary standartlara laýyklykda arassalanyp we akdyrylyp bilner, hatda gaýtadan ulanylyp bilner, bu bolsa daşky gurşawyň hapalanmagyny we suw serişdeleriniň sarp edilişini azaltmaga kömek edýär.
2.5 Gaýtadan işlenen suwy arassalamagyň himiki maddalary we ýörelgeleri
Gaýtadan ulanylýan suwy arassalamak, senagat hapa suwlaryny gaýtadan işleýänden soň gaýtadan ulanýan suw serişdelerini dolandyrmak usulyna degişlidir. Suw serişdeleriniň ýetmezçiliginiň artmagy bilen, köp senagat pudaklarynda gaýtadan ulanylýan suwy arassalamak çäreleri kabul edildi, bu bolsa diňe bir suw serişdelerini tygşytlamak bilen çäklenmän, eýsem arassalamak we akdyrmak çykdajylaryny hem azaldýar. Gaýtadan ulanylýan suwy arassalamagyň esasy maksady, hapa suwlardaky hapa suwlary aýyrmakdyr, şonda suwuň hili gaýtadan ulanmak talaplaryna laýyk gelýär, bu bolsa ýokary gaýtadan işlemegiň takyklygyny we tehnologiýasyny talap edýär.
Gaýtadan ulanylýan suwy arassalamak prosesi, esasan, aşakdaky esasy ädimleri öz içine alýar:
Öňünden bejeriş:PAC, PAM we ş.m. ulanyp, uly hapaçylyklaryň we ýag bölejiklerini aýyryň.
pH sazlamasy:pH-ny sazlaň, köp ulanylýan himiki maddalara natriý gidroksid, kükürt kislotasy, kalsiý gidroksid we ş.m. girýär.
Biologiki bejeriş:organiki maddalary aýyryň, mikroblaryň dargamagyny goldaň, ammonium hloridini, natriý digidrogen fosfatyny we ş.m. ulanyň.
Himiki bejeriş:organiki maddalaryň we agyr metallaryň oksidatiw aýrylmagy, giňden ulanylýan ozon, persulfat, natriý sulfidi we ş.m.
Membran bölünişi:suwuň hilini üpjün etmek we ereýän maddalary aýyrmak üçin ters osmos, nanofiltrasiýa we ultrafiltrasiýa tehnologiýasyny ulanyň.
Dezinfeksiýa:mikroorganizmleri aýyryň, hlor, ozon, kalsiý gipohloritini we ş.m. ulanyň.
Gözegçilik we sazlamak:Gaýtadan ulanylýan suwuň standartlara laýyk gelýändigine göz ýetiriň we sazlamalar üçin düzgünleşdirijileri we gözegçilik enjamlaryny ulanyň.
Köpük çykaryjylar:Olar suwuklygyň ýüzleý dartgynlylygyny azaltmak we köpügiň durnuklylygyny ýok etmek arkaly köpügi basyp ýatyrýarlar ýa-da ýok edýärler. (Köpüksizlendirijileriň ulanylyş senariýalary: biologiki arassalamak ulgamlary, himiki hapa suwlary arassalamak, derman serişdeleri bilen hapa suwlary arassalamak, azyk hapa suwlaryny arassalamak, kagyz önümçiligi bilen hapa suwlary arassalamak we ş.m.)
Kalsiý gipohlorit:Olar ammonium azoty ýaly hapa zyňyndylary aýyrýarlar
Bu prosesleriň we himiki maddalaryň ulanylmagy arassalanan hapa suwlaryň hiliniň gaýtadan ulanmak standartlaryna laýyk gelmegini üpjün edýär we ony senagat önümçiliginde netijeli ulanmaga mümkinçilik berýär.
Senagat suwuny arassalamak häzirki zaman senagat önümçiliginiň möhüm bölegidir. Onuň prosesi we himiki maddalaryň saýlanmagy belli bir proses talaplaryna laýyklykda optimizirlenmelidir. Himiki maddalaryň rasional ulanylmagy diňe bir arassalamak täsirini gowulandyrman, eýsem çykdajylary azaldyp we daşky gurşawa täsirini hem azaldyp biler. Geljekde tehnologiýanyň ösmegi we daşky gurşawy goramak talaplarynyň gowulanmagy bilen senagat suwuny arassalamak has akylly we ýaşyl ugurda öser.